„Należy spożyć do” dotyczy bezpieczeństwa żywności, a „najlepiej spożyć przed” – przede wszystkim jej jakości. Po pierwszym terminie produktu nie należy jeść, natomiast po dacie minimalnej trwałości żywność może nadal nadawać się do spożycia, jeśli była prawidłowo przechowywana i nie ma oznak zepsucia.
Różnica między oznaczeniami w skrócie
Oba określenia są uregulowane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011. Nie oznaczają jednak tego samego. Producent dobiera rodzaj daty do właściwości produktu, jego trwałości mikrobiologicznej oraz sposobu utrwalania.
| Oznaczenie | Czego dotyczy | Przykłady | Spożycie po terminie |
|---|---|---|---|
| „Należy spożyć do” | Bezpieczeństwa zdrowotnego | Świeże mięso, ryby, nabiał, wyroby garmażeryjne | Nie należy spożywać. Produkt może stanowić zagrożenie dla zdrowia. |
| „Najlepiej spożyć przed” lub „najlepiej spożyć przed końcem” | Minimalnej trwałości i optymalnej jakości | Ryż, mąka, makarony, kasze, kawa, herbata, przyprawy, konserwy | Może być możliwe, jeśli produkt był właściwie przechowywany i nie wykazuje oznak zepsucia. |
Co oznacza termin „należy spożyć do”?
Termin przydatności do spożycia wskazuje ostatni dzień, w którym produkt może być spożyty bez niedopuszczalnego ryzyka zdrowotnego, pod warunkiem zachowania zaleceń dotyczących przechowywania. Dotyczy przede wszystkim żywności łatwo psującej się, w której mogą szybko namnażać się drobnoustroje.
Po upływie tej daty produkt może zawierać bakterie lub toksyny, nawet jeśli wygląda i pachnie normalnie. Ocena wzrokowa i zapach nie wystarczają więc, aby potwierdzić jego bezpieczeństwo. Z tego powodu żywności z oznaczeniem „należy spożyć do” nie powinno się jeść po wskazanym dniu, nawet jeśli termin minął niedawno.
Tak oznaczane są między innymi:
- surowe mięso i ryby
- świeże produkty mleczne, takie jak mleko, śmietana i niektóre sery
- wyroby garmażeryjne, sałatki i kanapki gotowe do spożycia
- świeże soki niepasteryzowane
Warunki przechowywania mają znaczenie także przed upływem daty. Przerwanie łańcucha chłodniczego, zbyt wysoka temperatura lub uszkodzone opakowanie mogą przyspieszyć psucie się produktu. Data na etykiecie nie zastępuje więc instrukcji typu „przechowywać w lodówce”.
Co oznacza data minimalnej trwałości?
Data minimalnej trwałości jest poprzedzona sformułowaniem „najlepiej spożyć przed” albo „najlepiej spożyć przed końcem”. Określa czas, do którego producent gwarantuje zachowanie właściwej jakości produktu przy prawidłowym przechowywaniu. Chodzi między innymi o smak, aromat, chrupkość, konsystencję i kolor.
Przekroczenie tej daty nie oznacza automatycznie, że żywność stała się szkodliwa. Sucharki mogą być mniej chrupiące, kawa może mieć słabszy aromat, a przyprawy mniej intensywny smak. Produkt należy jednak ocenić przed użyciem. Jeśli ma pleśń, nietypowy zapach, ślady zawilgocenia, ślady obecności szkodników albo uszkodzone i nieszczelne opakowanie, trzeba go wyrzucić.
Data minimalnej trwałości występuje często na produktach trwałych, takich jak:
- mąka, ryż, kasze i makarony
- kawa, herbata, suszone zioła i przyprawy
- sól, cukier, słodycze i produkty sypkie
- konserwy oraz inne produkty utrwalone lub szczelnie zapakowane
Określenie „najlepiej spożyć przed końcem” zwykle odnosi się do daty podanej jako miesiąc i rok. Po otwarciu opakowania sytuacja może się zmienić, ponieważ produkt zaczyna mieć kontakt z powietrzem, wilgocią i drobnoustrojami. W takim przypadku należy przestrzegać dodatkowej informacji producenta, na przykład „spożyć w ciągu 3 dni od otwarcia”.
Jak postępować z żywnością po dacie?
Najpierw sprawdź, jakie oznaczenie znajduje się na opakowaniu, a następnie oceń sposób przechowywania i stan produktu. Przydatne są następujące zasady:
- Produkty z napisem „należy spożyć do” po terminie przeznacz do wyrzucenia, niezależnie od ich wyglądu.
- Produkty z datą „najlepiej spożyć przed” oceń pod kątem zapachu, wyglądu, konsystencji i stanu opakowania.
- Żywność suchą przechowuj w szczelnych opakowaniach, z dala od wilgoci, ciepła i szkodników.
- Produkty wymagające chłodzenia trzymaj w temperaturze wskazanej przez producenta i nie przerywaj łańcucha chłodniczego.
- Po otwarciu stosuj się do osobnego terminu przechowywania podanego na etykiecie.
W gospodarstwie domowym pomaga także zasada FIFO, czyli „pierwsze weszło, pierwsze wyszło”. Produkty z wcześniejszą datą ustawiaj z przodu szafki lub lodówki, aby zużyć je w pierwszej kolejności.
Najprostsze rozróżnienie brzmi: „należy spożyć do” oznacza granicę bezpieczeństwa, a „najlepiej spożyć przed” – koniec okresu gwarantowanej jakości. W przypadku pierwszego oznaczenia nie warto podejmować ryzyka. Przy drugim liczą się prawidłowe przechowywanie, stan produktu i rozsądna ocena jego przydatności.
Treść ma charakter informacyjny. W razie wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa produktu spożywczego należy zrezygnować z jego spożycia.
