Nutri-Score to dobrowolny system oznakowania żywności, który za pomocą liter od A do E i kolorów pokazuje profil odżywczy produktu w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Nie jest certyfikatem zdrowia. Najlepiej używać go jako szybkiego filtra przy porównywaniu podobnych produktów, na przykład dwóch jogurtów lub rodzajów płatków śniadaniowych.
Co oznaczają litery i kolory Nutri-Score?
Oznaczenie znajduje się zwykle z przodu opakowania. Skala obejmuje pięć klas, od ciemnozielonego A do czerwonego E. Im bliżej początku skali, tym korzystniejszy – według algorytmu – jest bilans wybranych składników odżywczych w danej kategorii produktu.
Nie oznacza to jednak, że produkt z literą A jest bezwarunkowo „zdrowy”, a produkt z E należy całkowicie wykluczyć. Nutri-Score ocenia tylko określone cechy żywności i robi to na podstawie 100 g produktu lub 100 ml napoju, a nie zwyczajowej porcji.
Skala wygląda następująco:
- A, ciemnozielony – najkorzystniejszy profil odżywczy w obrębie danej kategorii.
- B, jasnozielony – korzystny profil, choć mniej korzystny niż A.
- C, żółty – pośredni wynik.
- D, pomarańczowy – mniej korzystny bilans analizowanych składników.
- E, czerwony – najmniej korzystny profil w obrębie danej kategorii.
Wynik powstaje przez zestawienie składników, których spożycie zwykle należy ograniczać, z tymi uznawanymi w algorytmie za korzystne. Uwzględnia się między innymi wartość energetyczną, cukry, kwasy tłuszczowe nasycone i sód, a także błonnik, białko oraz udział owoców, warzyw i roślin strączkowych. Większa liczba punktów oznacza gorszą klasę, dlatego wynik poprawiający się w stronę wartości ujemnych prowadzi do oznaczenia A lub B.
Najważniejsza zasada brzmi: Nutri-Score służy do porównań wewnątrz tej samej kategorii. Litera A na płatkach śniadaniowych i litera A na oliwie nie opisują produktów jako równoważnych elementów diety. Pokazują jedynie ich pozycję w odpowiednich grupach.
Jak działa algorytm Nutri-Score po zmianach z 2024 roku?
Od 2024 roku stosowany jest zaktualizowany algorytm, który rozdziela produkty na trzy kategorie obliczeniowe: żywność ogólną, tłuszcze i oleje oraz napoje. Zmiana miała lepiej uwzględniać różnice między grupami i ograniczyć sytuacje, w których produkty o odmiennym zastosowaniu były oceniane według tych samych progów.
Do kategorii napojów przeniesiono między innymi mleko, jogurty pitne i napoje roślinne. Zaostrzono też podejście do cukrów, soli i napojów zawierających substancje słodzące. Wprowadzono rozróżnienie produktów pełnoziarnistych i oczyszczonych na podstawie progów błonnika, a w przypadku czerwonego mięsa ograniczono wpływ punktów przyznawanych za białko.
Kierunek najczęściej opisywanych zmian przedstawia tabela. Konkretna ocena nadal zależy od receptury i wartości odżywczych danego produktu.
| Produkt lub grupa | Algorytm 2015 | Algorytm 2024 | Kluczowa zmiana |
|---|---|---|---|
| Oliwa z oliwek | C | B | Osobna kategoria tłuszczów i korzystniejsza ocena profilu tłuszczowego. |
| Tłuste ryby | B | A | Lepsze uwzględnienie ich wartości odżywczej. |
| Napoje ze słodzikami | B | Od C do E | Zaostrzenie oceny napojów z substancjami słodzącymi. |
| Mleko i napoje roślinne | Kategoria żywności | Kategoria napojów | Zastosowanie progów właściwych dla napojów. |
Zmiany sprawiły, że część dawnych przykładów krytyki systemu straciła aktualność. Oliwa z oliwek i tłuste ryby otrzymują obecnie zwykle lepsze oznaczenia niż w poprzedniej wersji algorytmu. Nie zmieniło się natomiast to, że Nutri-Score nie ocenia całego jadłospisu, jakości technologicznej produktu ani indywidualnych potrzeb żywieniowych.
Jakie są ograniczenia Nutri-Score?
Prosta skala ułatwia szybkie porównanie, ale upraszcza informacje. Litera nie powinna zastępować listy składników, tabeli wartości odżywczej ani oceny wielkości porcji. Najważniejsze ograniczenia systemu to:
- Brak oceny stopnia przetworzenia – algorytm nie pokazuje, czy produkt jest mało przetworzony, czy zawiera wiele dodatków technologicznych.
- Brak pełnej informacji o mikroskładnikach – witaminy, składniki mineralne i część związków bioaktywnych nie są podstawą oceny.
- Przeliczanie na 100 g lub 100 ml – wynik nie uwzględnia tego, że jeden produkt jada się w małej ilości, a inny w całym opakowaniu.
- Brak dopasowania do indywidualnych potrzeb – osoba z cukrzycą, zaburzeniami lipidowymi lub chorobą nerek może zwracać uwagę na inne parametry niż te używane w algorytmie.
- Ryzyko efektu alibi – dobra litera może skłaniać do pominięcia składu i uznania wysoko przetworzonego produktu za właściwy wybór w każdej sytuacji.
Przykładowo dwa rodzaje makaronu mogą otrzymać podobną ocenę, mimo że różnią się zawartością błonnika. Podobnie wynik nie informuje o indeksie glikemicznym ani o tym, jak konkretny produkt pasuje do całego posiłku. Z tego powodu sama litera nie rozstrzyga, który produkt będzie najlepszy dla konkretnej osoby.
Jak korzystać z Nutri-Score przy zakupach?
Skala jest najbardziej użyteczna wtedy, gdy skraca porównanie podobnych produktów, ale nie kończy analizy. Przy półce pomagają następujące zasady:
- Porównuj produkty z tej samej kategorii – zestawiaj jogurt z jogurtem, płatki z płatkami, a nie oliwę z pieczywem.
- Sprawdź gramaturę opakowania – ocena dotyczy 100 g lub 100 ml, podczas gdy cała porcja może mieć znacznie większą masę.
- Po literze przeczytaj skład – Nutri-Score nie zastępuje informacji o rodzaju mąki, dodatkach, substancjach słodzących ani stopniu przetworzenia.
- Przy produktach nieprzetworzonych nie szukaj litery – warzywa, owoce, jaja, świeże ryby czy mięso często nie mają oznaczenia z przodu opakowania, ale pozostają podstawą wielu zaleceń żywieniowych.
- Uwzględnij własną sytuację – przy chorobach metabolicznych, alergiach lub diecie leczniczej ważniejsze mogą być konkretne składniki i wielkość porcji niż ogólna klasa.
Brak Nutri-Score nie oznacza automatycznie słabego profilu odżywczego. W Polsce system jest dobrowolny, więc producenci nie mają obowiązku umieszczania go na opakowaniach. Z kolei obecność litery nie oznacza, że produkt pasuje do każdej diety i można spożywać go bez ograniczeń.
Czy Nutri-Score jest wiarygodny?
System jest użyteczny jako uproszczony wskaźnik profilu odżywczego, ale jego zakres jest ograniczony. Badania populacyjne wskazują, że diety z większym udziałem produktów o korzystniejszym profilu wiążą się z lepszymi wynikami zdrowotnymi. Nie dowodzi to jednak, że sama etykieta wywołuje poprawę zdrowia ani że pojedyncza litera przewiduje reakcję konkretnej osoby.
Nutri-Score może więc pomóc wybrać produkt o korzystniejszym bilansie cukrów, soli, energii i tłuszczów nasyconych wśród podobnych artykułów. Nie odpowiada natomiast na pytanie, czy produkt jest odpowiedni dla całej diety, jaką ma wartość kulinarną i czy spełnia indywidualne zalecenia medyczne.
Najlepiej traktować Nutri-Score jako filtr pomocniczy, a nie wyrocznię dietetyczną. Litera przyspiesza wybór na jednej półce, lecz rozsądna decyzja nadal wymaga spojrzenia na skład, gramaturę, wielkość porcji i miejsce produktu w całym jadłospisie.
